20:4:8 , 24/7/2014

Từ quan niệm của chủ nghĩa Mác - LêNin đến quan điểm của Hồ Chí Minh và Đảng cộng sản Việt Nam về vấn đề xây dựng con người mới xã hội chủ nghĩa - Một sô vấn đề lý luận và thực tiễn

Email In PDF.

Học thuyết Mác – Lênin không chỉ là học thuyết khoa học chân chính mà còn là học thuyết mang tính nhân văn, nhân đạo cao cả. Trong học thuyết lý luận của mình các nhà kinh điển của chủ nghĩa Mác – Lênin luôn lấy con người làm vị trí trung tâm, do vậy các nhà Mác xít luôn xem con người là vấn đề cơ bản nhất của cuộc đấu tranh giữa chủ nghĩa nhân văn tư sản và chủ nghĩa nhân đạo xã hội chủ nghĩa. Các Mác viết: “Sự thay thế xã hội tư bản với những giai cấp và đối kháng giai cấp của nó xuất hiện một liên hợp trong đó sự phát triển tự do của mỗi người là điều kiện cho sự phát triển tự do của mọi người”. Để có sự tự do đó, các nhà kinh điển của chủ nghĩa Mác – Lênin đã đặt ra cho xã hội loài người nhiệm vụ bức thiết phải xây dựng những con người “Hoàn toàn mới”, đó là những con người làm chủ tự nhiên, làm chủ xã hội, những con người được phát triển toàn diện về mọi mặt như: Trí, đức, thể, mỹ…để nhằm đáp ứng những yêu cầu của xã hội hiện đại – xã hội cộng sản chủ nghĩa mà giai đoạn đầu là chủ nghĩa xã hội.

Kế thừa và phát triển tư tưởng của Các Mác về xây dựng con người mới, xuất phát từ quan điểm cho rằng quần chúng nhân dân là những người sáng tạo chân chính ra lịch sử và cách mạng là sự nghiệp của quần chúng, Lênin coi vấn đề xây dựng con người mới là một trong những nhiệm vụ chủ yếu của cuộc cách mạng xã hội chủ nghĩa. Cuộc cách mạng này không chỉ thay thế phương thức sản suất tư bản chủ nghĩa, xây dựng một phương thức sản xuất tiến bộ hơn mà còn phải xây dựng được những con người mới đủ sức hoàn thành sứ mệnh lịch sử đó, bởi lẽ con người không chỉ là sản phẩm của lịch sử xã hội mà còn là chủ thể xây dựng xã hội mới.

Xã hội xã hội chủ nghĩa tạo ra được những thành tựu nổi bật có sức hấp dẫn đối với mọi người không phải chỉ là ở chỗ đã xây dựng được cơ sở vật chất – kỹ thuật của chủ nghĩa xã hội, tạo ra cho nhân dân lao động một đời sống vật chất và tinh thần tốt đẹp hơn dưới ách thống trị của giai cấp bóc lột, mà còn là ở chỗ tạo ra được một lớp người mới với những mối quan hệ tốt đẹp. Những con người đó ngày càng có đủ năng lực và phẩm chất để xây dựng và bảo vệ một xã hội mới mà các nhà sáng lập chủ nghĩa Mác – Lênin hoạch định.

Từ Mác, Ănghen, Lênin cho đến nay, cùng với sự ra đời và trưởng thành của con người mới xã hội chủ nghĩa, lý luận Mác xít về vấn đề xây dựng con người mới đã phát triển liên tục. Từ ước mơ, niềm tin và những phác thảo ban đầu của những người thầy vĩ đại sáng lập ra chủ nghĩa xã hội khoa học, đến nay đã trở thành lý luận hoàn chỉnh. Trong hệ thống lý luận của chủ nghĩa xã hội khoa học, ngoài các vấn đề đã có như: Lý luận về nhà nước và cách mạng, về chuyên chính vô sản, về xây dựng Đảng kiểu mới…ngày nay đã có thêm lý luận về xây dựng con người mới.

Trên nền tảng lý luận của chủ nghĩa Mác – Lênin về xây dựng con người mới, Hồ Chí Minh – Người học trò xuất sắc của các nhà Mác xít đã kế thừa và phát triển lý luận về con người và xây dựng con người mới lên một tầm cao mới mang tính duy vật và khoa học thực sự.

Sinh thời, Hồ Chí Minh đã quan tâm tới vấn đề con người. Người đã nêu ra những yêu cầu, những tiêu chuẩn của con người mới phù hợp với thực tiễn đất nước Việt Nam. Theo người muốn xây dựng chủ nghĩa xã hội trước hết cần phải có những con người mới xã hội chủ nghĩa. Tư tưởng đó của người đã được thể hiện trong hệ thống tư tưởng về giải phóng dân tộc, giải phóng giai cấp, giải phóng nhân dân lao động, tư tưởng về con người vừa là mục tiêu vừa là động lực của cách mạng cũng như thể hiện trong tư tưởng về phát triển con người toàn diện của Hồ Chí Minh.

Cái vĩ đại trong tư tưởng Hồ Chí Minh thể hiện ở chỗ, Người đã đặt tất cả niềm tin ở con người và khẳng định rằng: có dân là có tất cả, lấy sức ta mà giải phóng cho ta, văn hóa soi đường cho quốc dân đi. Rõ ràng, từ rất sớm Người đã thấy vị trí quyết định của con người trong cách mạng, cách mạng xã hội chủ nghĩa cũng đồng nghĩa với cách mạng con người. Do đó, ngay sau khi tìm được chân lý cách mạng, Người đã đặt tất cả tâm huyết của mình vào việc xây dựng con người mới, con người chủ thể của cách mạng. Từ đó, có thể nhận định sự nghiệp cách mạng ở nước ta có được những thành tựu vĩ đại như ngày hôm nay là nhờ có được sự quan tâm đúng mực đến việc xây dựng con người mới xã hội chủ nghĩa theo tư tưởng Hồ Chí Minh.

Vậy, vấn đề xây dựng con người mới theo tư tưởng Hồ Chí Minh đặt ra như thế nào trong bối cảnh đất nước bước vào thời kỳ mới công nghiệp hóa – hiện đại hóa, phát triển kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa có sự mở cửa giao lưu rộng rãi với tất cả các nước trên thế giới?

Trước hết, cần nói đến tên gọi. Từ sau ngày đất nước ta bước vào thời kỳ đổi mới đến nay người ta ít dùng khái niệm con người mới mà chỉ nói đến khái niệm con người nói chung hoặc nhắc đến khái niệm con người mới khi nói đến thời kỳ đã qua. Có người nêu ý kiến không nên dùng khái niệm con người mới nữa mà chỉ nên nói con người trong thời đại mới. Có người muốn thay thế khái niệm con người mới bằng khái niệm con người phát triển toàn diện..vv. Những ý kiến đã nêu đều có mặt hợp lý, nhưng cũng có mặt chưa ổn. Bởi lẽ, đây không chỉ là vấn đề khái niệm mà là cách hiểu về vấn đề con người mới theo tư tưởng Hồ Chí Minh như thế nào để có một đối sách trong chiến lược con người mà chắc hẳn ai cũng thấy là cần thiết.

Không phải ngẫu nhiên Hồ Chí Minh gắn khái niệm con người mới với nội dung xã hội chủ nghĩa hoặc có khi Người còn gọi là con người xã hội chủ nghĩa. Theo cách diễn đạt của Người, con người mới nói ở đây nhất thiết là con người giác ngộ lý tưởng xã hội chủ nghĩa, phấn đấu vì mục tiêu xây dựng chủ nghĩa xã hội. Do đó, nếu nói con người trong xã hội mới để thay thế cho khái niệm con người mới thì chưa phản ánh được nội hàm con người mới theo tư tưởng Hồ Chí Minh. Còn nói con người phát triển toàn diện để thay thế khái niệm con người mới thì có thể chấp nhận được. Hơn nữa, đó cũng là ý kiến được đề cập trong nghị quyết đại hội IV của Đảng: con người mới là con người phát triển toàn diện, có cuộc sống tập thể và cuộc sống cá nhân hài hòa phong phú.

Như vậy, khái niệm con người Việt Nam phát triển toàn diện nói ở đây đã được xác định rõ nội dung, thực chất đó là con người mới, con người có cuộc sống tập thể và cá nhân hài hòa phong phú. Nhưng, nếu hiểu một cách toàn diện và đầy đủ hơn về con người phát triển toàn diện theo tư tưởng Hồ Chí Minh thì cần nhấn mạnh cả đức và tài theo định hướng xã hội chủ nghĩa, trong đó đức là gốc. Nếu làm mất nội hàm xã hội chủ nghĩa trong cách hiểu về con người phát triển toàn diện thì không còn là con người mới theo tư tưởng Hồ Chí Minh.

Bởi lẽ, như chúng ta đều biết, bản chất con người không phải là cái gì bất biến. Mỗi thời đại đều có con người phản ánh những quan hệ xã hội trong thời đại đó và có cách hiểu về con người mới theo yêu cầu của thời đại đương thời. Mẫu người “quân tử” có thể xem là con người của thời đại phong kiến. Những anh hùng cá nhân có thể xem là mẫu người mới lý tưởng ra đời trong xã hội tư bản chủ nghĩa. Còn ở xã hội ta, mẫu người chiến sĩ mà Hồ Chí Minh xây dựng thành những mẫu người yêu nước và cách mạng theo hướng xã hội chủ nghĩa tất nhiên họ là con người mới. Điều đó phản ánh quy luật phát triển của lịch sử như Mác, Ănghen đã từng nói: Bất kỳ lịch sử nào cũng không phải là cái gì khác, mà là sự biến đổi không ngừng của bản chất con người. Cho nên, trong bước ngoặt lịch sử hiện nay, xã hội ta nhất thiết phải có những con người mới của mình, phản ánh bản chất chế độ ta mà Hồ Chí Minh cũng như Đảng ta quyết định sự lựa chọn là xây dựng thành công chủ nghĩa xã hội ở nước ta.

Tóm lại, khái niệm con người mới theo tư tưởng Hồ Chí Minh không những cần được dùng như trước, mà cần xây dựng và phát triển nội dung con người mới theo yêu cầu của thời đại mới hiện nay sao cho vấn đề xây dựng con người mới xã hội chủ nghĩa vẫn tiếp tục được đặt ra như mục tiêu phấn đấu của các thế hệ con người Việt Nam. Hơn nữa, nói đến việc xây dựng con người mới không chỉ đơn thuần là việc riêng của mỗi người mà đó là việc chung của toàn xã hội, có liên quan đến việc giải quyết hàng loạt vấn đề xã hội thuộc nhiều lĩnh vực khác nhau. Cho nên, việc xây dựng con người mới là đòi hỏi trực tiếp đối với mỗi người và cũng là một yêu cầu cấp thiết của toàn xã hội ta trong hoàn cảnh thế giới đang có những thay đổi nhanh chóng.

Vấn đề đặt ra: phải chăng cần có sự bổ sung đồng thời cần có sự chuyển đổi quan niệm về xây dựng con người mới sao cho phù hợp với yêu cầu của thời đại mới hiện nay. Phải chăng đó là con người mới phát triển toàn diện?

Trong bối cảnh hiện nay khi cách mạng đã chuyển sang giai đoạn mới có tính chất bước ngoặt lịch sử, những con người mới không thể dừng lại ở tiêu chí cũ. Quá trình hình thành con người mới cũng chính là quá trình đấu tranh không mệt mỏi với những tàn dư của cái cũ, nhằm xây dựng cái mới từ thấp lên cao, từ chưa hoàn thiện đến hoàn thiện. Đó là công việc của cả đời người, của nhiều thế hệ nối tiếp nhau nhằm nâng cao không ngừng và không có giới hạn tột cùng cho sự vươn lên của mỗi người. Đó cũng là quá trình làm cho cái mới ngày càng trở nên phổ biến trong toàn xã hội, tạo ra nội lực vững chắc cho sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa ở nước ta. Báo cáo chính trị Ban chấp hành Trung ương khóa VIII tại Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ IX có viết: “Mọi hoạt động văn hóa nhằm xây dựng con người Việt Nam phát triển toàn diện về chính trị, tư tưởng, trí tuệ, đạo đức, thể chất, năng lực sáng tạo, có ý thức cộng đồng, lòng nhân ái, khoan dung, tôn trọng  nghĩa tình, lối sống có văn hóa, quan hệ hài hòa trong gia đình, cộng đồng và xã hội”.

Đề cập đến việc xây dựng nền văn hóa tiến tiến đậm đà bản sắc dân tộc, nghị quyết Đại hội VIII của Đảng viết: “Phát huy người tốt, việc tốt. Hình thành hệ giá trị và chuẩn mực xã hội phù hợp với truyền thống, bản sắc dân tộc và yêu cầu của thời đại”. Nghị quyết của Đảng tuy không nhắc lại vấn đề xây dựng con người mới, nhưng khi nói đến việc phát huy người tốt việc tốt thực chất cũng là một cách nói khác về con người mới. Hơn nữa Nghị quyết còn đưa ra việc hình thành hệ giá trị và chuẩn mực xã hội phù hợp với truyền thống, bản sắc dân tộc và yêu cầu của thời đại. Yêu cầu đó đòi hỏi chúng ta phải có những nhận thức mới về việc xây dụng những con người mới phát triển toàn diện, gắn liền với những mục tiêu phát triển giáo dục, đào tạo và khoa học, công nghệ, nhất là mục tiêu xây dựng và phát triển nền văn hóa Việt Nam tiên tiến đậm đà bản sắc dân tộc. Phát biểu bế mạc Hội nghị lần thứ V Ban chấp hành Trung ương khóa VIII, Tổng bí thư Lê Khả Phiêu nói: “Kinh nghiệm vô giá mà chúng ta khái quát được trong lịch sử lâu dài và đầy khắc nghiệt của dân tộc ta là: nguồn lực quý báu nhất, có vai trò quyết định nhất là nguồn lực con người Việt Nam; là sức mạnh nội sinh của chính bản thân dân tộc Việt Nam”. Đó là sự khẳng định mạnh mẽ nhất việc thực hiện chiến lược con người nhằm phát huy nguồn lực con người Việt Nam.

 Vậy làm thế nào để hình thành hệ giá trị và chuẩn mực xã hội mới phù hợp với truyền thống bản sắc dân tộc và yêu cầu của thời đại nhằm phát huy nguồn lực con người Việt Nam? Đó là những vấn đề đã được đặt ra khá sâu sắc trong hai nghị quyết tại Hội nghị lần thứ V của Ban chấp hành Trung ương khóa VIII về xây dựng và phát triển nền văn hóa Việt Nam tiên tiến đậm đà bản sắc dân tộc. Ở những nghị quyết đó tuy không nhắc đến khái niệm con người mới xã hội chủ nghĩa, nhưng những vấn đề được đặt ra trong đó thực chất là nhằm xây dựng con người mới phát triển toàn diện phát huy nhân tố con người. Nói rõ mục tiêu xây dựng con người mới, trong bài phát biểu khai mạc Hội nghị lần thứ II của Ban chấp hành Trung ương Đảng khóa VIII, Tổng Bí thư Đỗ Mười nói: “Hiện nay là thời đại của những giá trị nhân văn tốt đẹp, của trí tuệ cao và của những “bàn tay vàng”, nguồn lực trực tiếp tạo ra của cải vật chất và văn hóa tinh thần có chất lượng cao. Đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa đòi hỏi phải có con người rất mực trung thành, giàu lòng yêu nước, có trình độ kiến thức hiện đại và kỹ năng thành thạo, có khả năng làm ra sản phẩm đủ sức cạnh tranh trên thị trường trong và ngoài nước”. Những đòi hỏi đó chính là những vấn đề đặt ra trong việc xây dựng con người mới xã hội chủ nghĩa phù hợp với thời đại mới, với sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa ở nước ta.

Như vậy thông qua hệ tư tưởng của chủ nghĩa Mác – Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh cũng như tư tưởng của Đảng cộng sản Việt Nam về xây dựng con người mới – con người phát triển toàn diện – con người xã hội chủ nghĩa ta thấy các nhà tư tưởng đều lấy con người làm trung tâm trong hệ thống tư tưởng của mình. Các nhà tư tưởng ấy đều hướng con người đến sự phát triển toàn diện, hướng con người đến sự giải phóng hoàn toàn, đưa con người từ “vương quốc tất yếu” đến “vương quốc tự do”. Tất cả đều nhằm mục đích tạo nội lực cho cuộc cách mạng xã hội chủ nghĩa. Đó cũng chính là điểm nhấn cho chủ nghĩa nhân đạo xã hội chủ nghĩa của chủ nghĩa Mác – Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh.

Nhiệm vụ của chúng ta là tiếp tục kế thừa những thành quả về mặt tư tưởng đó đồng thời vận dụng sáng tạo và phát triển nó lên một tầm cao mới, nhằm mục tiêu phục vụ cho sự nghiệp xây dựng chủ nghĩa xã hội ở nước ta. Hơn lúc nào hết, đối với tình hình đất nước ta trong giai đoạn hiện nay, muốn cho sự nghiệp xây dựng chủ nghĩa xã hội đi đến thành công thì trước hết phải xây dựng thành công những con người mới – con người phát triển toàn diện hài hòa, đủ sức đủ tài để đưa sự nghiệp cách mạng của đất nước ngày càng phát triển đi lên./.

Hoàng Ngọc Phong

Tài liệu tham khảo:

1.Đảng Đảng cộng sản Việt Nam. Văn kiện đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ IV, Nxb. Chính trị quốc gia, Hà Nội, 1976.

2.Đảng cộng sản Việt Nam. Văn kiện đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ VIII, Nxb. Chính trị quốc gia, Hà Nội, 1996.

3.Đảng cộng sản Việt Nam. Văn kiện đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ IX, Nxb. Chính trị quốc gia, Hà Nội, 2003.

4.Đảng cộng sản Việt Nam. Văn kiện đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ X, Nxb. Chính trị quốc gia, Hà Nội, 2006.

5.Đảng cộng sản Việt Nam. Văn kiện đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XI, Nxb. Chính trị quốc gia, Hà Nội, 2011.

6.Giáo trình triết học Mác – Lênin, Nxb. Chính trị quốc gia, Hà Nội, 2006.

7.Giáo trình Tư tưởng Hồ Chí Minh, Nxb. Chính trị quốc gia, Hà Nội, 2006.

8.Giáo trình Những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác – Lênin, Nxb. Chính trị quốc gia, Hà Nội, 2010.

 

Lần cập nhật cuối ( Thứ sáu, 25 Tháng 5 2012 10:10 )  

LyTuTrong

sang to k thut

Liên kết web



Số lượt truy cập

mod_vvisit_countermod_vvisit_countermod_vvisit_countermod_vvisit_countermod_vvisit_countermod_vvisit_counter

Đăng nhập




DT Quy ché mot cua dtu

caicachthutuchanhchinh

Danh sach tro choi G1

Du thao QC BCD UDCNTT

cuocthiupu43


Sở Thông tin và Truyền thông Gia Lai
Copyright© 2014 Sở Thông tin và Truyền thông Gia Lai
Địa chỉ: 17 Trần Hưng Đạo, Pleiku, Gia Lai. Điện thoại: (059) 3717564. Fax: (059) 3717564. Email: sogialai@mic.gov.vn
Chịu trách nhiệm chính: Ông Trần Ngọc Nhung - Phó Giám đốc Sở.
Giấy phép số: 186/GP-TTĐT cấp ngày 19/10/2011 của Bộ Thông tin và Truyền thông.