20:47:45 , 23/7/2014

Đề tài khoa học từ điển điện tử Jrai-Việt

Email In PDF.

Trên địa bàn tỉnh Gia Lai, Jrai là một trong hai dân tộc thiểu số được xem là người bản địa sinh sống lâu đời tại vùng đất Tây Nguyên. Người Jrai cư trú trên một dải đất rộng lớn chạy suốt từ tỉnh Gia Lai, Kon Tum đến phía Bắc tỉnh Đăk Lăk, Tây Bắc tỉnh Phú Yên cho đến các vùng biên giới tiếp giáp nước bạn CamPuChia. Sự phân bố rộng rãi nhưng thưa thớt của của người Jrai cộng với sự khác biệt về địa lý, thổ nhưỡng và một số phong tục tập quán đã tác động đến ngôn ngữ và làm phát sinh các phương ngữ khác nhau trong cùng một hệ thống. Theo các nghiên cứu, phương ngữ của người Jrai có thể được chia thành 5 nhóm thuộc 5 vùng khác nhau như JRai Chor (Cheo Reo hay Phun), JRai Hđrung, JRai A Rap, JRai Mthur, JRai Tbuăn (Puôn). Khi nói đến đồng bào Jrai, bên cạnh những yếu tố cấu thành nên nền văn hóa bản địa như rượu cần, cồng chiêng, trang phục, lễ hội và các phong tục tập quán khác… thì tiếng nói và chữ viết là một trong những nét riêng, ra đời từ rất sớm so với các dân tộc khác ở Tây nguyên và đã được người Jrai giữ gìn, phát huy cho đến ngày nay.

            Để đáp ứng nhu cầu học tập, nghiên cứu về tiếng nói và chữ viết Jrai trên địa bàn tỉnh, Sở Thông tin và Truyền thông Gia Lai được Uỷ ban nhân dân tỉnh giao nhiệm vụ triển khai thực hiện Đề tài khoa học "Từ điển điện tử phương ngữ Jrai - Việt" trong thời gian từ năm 2008 đến năm 2009. Mục tiêu của đề tài nhằm nghiên cứu và xây dựng một bộ từ điển điện tử để đáp ứng nhu cầu tra cứu chéo giữa tiếng Jrai sang tiếng Việt và ngược lại. Trong đó các từ đều được phát âm theo phương ngữ của nhiều vùng, kèm theo các hình ảnh và các đoạn phim minh hoạ một cách sinh động về phong tục tập quán, văn hoá của đồng bào Jrai trên địa bàn tỉnh.

            Thực hiện đề tài, Sở Thông tin và Truyền thông đã phối hợp với nhiều đơn vị liên quan như Trường Cao đẳng sư phạm Gia Lai, Đài Phát thanh và Truyền hình tỉnh Gia Lai cùng một hội đồng gồm các nhà giáo người Jrai, các nhà nghiên cứu ngôn ngữ địa phương để cố vấn cho đề tài. Bên cạnh đó còn thành lập các nhóm phân chia nội dung để nghiên cứu. Đây là bộ từ điển điện tử đầu tiên về ngôn ngữ của người dân tộc thiểu được triển khai, vì vậy bước đầu thực hiện các nhóm đã gặp nhiều khó khăn và lúng túng, tuy nhiên sau một thời gian nghiên cứu, phân tích, đề tài đã được triển khai đúng hướng, đảm bảo yêu cầu đặt ra. Để có tư liệu nghiên cứu, ngoài các tài liệu tham khảo từ bộ từ điển trên giấy trước đây do nhóm các tác giả Ksor Yin, Chử Lương Đào, Nguyễn Văn Chiến và Trương Hải biên soạn, các nhóm đã đi thực địa tại cơ sở, đến nhiều làng của người Jrai để thu thập các tư liệu về từ ngữ, các bản thảo chữ, các hình ảnh và ghi hình các sinh hoạt, lễ hội cũng như các nét văn hoá đặc trưng của người Jrai.....Trên cơ sở các tư liệu thô đã thu thập được, các nhóm đã tiến hành biên soạn, chỉnh sửa và lấy ý kiến đóng góp của nhóm các cố vấn đề tài để chuyển tải thành tài liệu phục vụ việc nghiên cứu. Song song với đó, Sở Thông tin và Truyền thông đã thành lập một tổ thực hiện đề tài, tiến hành nghiên cứu nhiều bộ từ điển thương mại trên thị trường và phối hợp với Công ty TNHH Công nghệ thông tin Tuổi trẻ Lạc Việt tại thành phố Hồ Chí Minh phân tích, thiết kế hệ thống để xây dựng bộ phông chữ, bộ gõ tiếng Jrai và phần mềm từ điển riêng phù hợp với đặc trưng của địa phương. Một điểm mới của đề tài khi xây dựng phần mềm khác biệt so với các từ điển trước đó là phần mềm được xây dựng sẽ chạy độc lập trên máy tính, đồng thời cung cấp một phần mềm chạy trên internet dưới dạng một ứng dụng web nhằm cho phép mọi người có thể truy cập sử dụng và bổ sung chỉnh sửa. Các nội dung do người dùng cung cấp sẽ được lưu giữ tại một cơ sở dữ liệu tạm và sẽ được kiểm tra trước khi cho phép cập nhật vào dữ liệu chính của phần mềm. Với cách xây dựng phần mềm từ điển theo hướng mở và có sự đóng góp từ phía cộng đồng người sử dụng, sẽ giúp cho các nội dung của từ điển ngày càng phong phú và hoàn thiện hơn. Một vấn đề nảy sinh khi triển khai đề tài là lấy phương ngữ của vùng nào làm từ khoá khi tra từ cho từ điển. Sau một thời gian nghiên cứu, tìm hiểu và lấy ý kiến của các cố vấn đề tài, Sở Thông tin và Truyền thông đã quyết định lấy phương ngữ vùng Ayunpa, bởi đây là nơi mà nhà giáo Nay Der đã chọn để xây dựng và cho ra đời bộ chữ viết đầu tiên của người Jrai. Trong thời gian thực hiện đề tài Sở Thông tin và Truyền thông cũng đã phối hợp với UBND các huyện Chư Prông, Đức Cơ, ChưPăh và thị xã Ayunpa tổ chức 04 hội thảo cơ sở tại các địa phương và 02 hội thảo cấp tỉnh tại thành phố Pleiku nhằm lấy ý kiến đóng góp về nội dung đã triển khai và đánh giá rút kinh nghiệm. Mặt khác Trung tâm Công nghệ thông tin và Truyền thông - đơn vị trực thuộc Sở đã phối hợp với phòng Biên tập dân tộc của Đài phát thanh và Truyền hình tỉnh tiến hành đọc, phát âm từ và cập nhật dữ liệu để tạo thành cơ sở dữ liệu cho từ điển.

            Đến nay đề tài khoa học đã hoàn tất nhiều nội dung quan trọng như thu thập, biên dịch, đọc và phát âm hơn 8.000 từ bao gồm cả phương ngữ và hơn 25 đoạn phim với thời lượng hơn 50 phút về văn hoá Jrai, phần mềm từ điển cũng đã hoàn thành gồm phần mềm chạy trên máy đơn và ứng dụng web chạy trên internet (tại địa chỉ http://tudienjrai.vn). Bộ Từ điển điện tử phương ngữ Jrai-Việt gồm 03 từ điển chính là Jrai-Việt, Việt-Jrai và Từ điển hình ảnh  được cấu thành từ các thành phần như bộ từ vựng gồm tập hợp của những từ Jrai và Việt. Các từ này được phân theo từ loại gồm những từ có cùng tính chất ngữ pháp, kèm theo đó là các phương ngữ, các từ trái nghĩa, từ đồng nghĩa, các ví dụ mẫu minh hoạ cho từ tra cứu và các hình ảnh, đoạn phim về văn hoá của đồng bào Jrai. Ngoài chức năng cơ bản là tra cứu các dữ liệu có sẵn, từ điển được thiết kế linh động để có thể cập nhật, xoá, sửa từ ngữ nhằm giúp cho người dùng cài đặt trên máy tính cá nhân có thể chỉnh sửa, bổ sung theo yêu cầu sử dụng.

            Việc thực hiện đề tài không chỉ đơn thuần tạo ra một bộ từ điển cho phép tra chéo giữa hai ngôn ngữ, mà còn là phương tiện để các dân tộc khác tìm hiểu về văn hoá, chữ viết, tiếng nói, phong tục tập quán. Qua đó tình đoàn kết giữa các dân tộc ngày được bền chặt hơn, cùng giúp nhau phát triển kinh tế, văn hoá, nâng cao đời sống, góp phần giữ vững an ninh, chính trị , chung tay xây dựng tỉnh nhà phát triển đi lên. Mặt khác từ điển còn làm rõ các phương ngữ, dị bản để hướng tới sự thống nhất về tiếng nói và chữ viết Jrai trên địa bàn tỉnh, do đó việc thực hiện đề tài còn mang ý nghĩa về mặt lịch sử, địa lý.

Bằng cách ứng dụng công nghệ thông tin, đề tài khoa học Từ điển điện tử phương ngữ Jrai-Việt đã tạo ra một kho cơ sở dữ liệu số đầu tiên về ngôn ngữ, phong tục tập quán và văn hoá truyền thống của đồng bào Jrai tại Gia Lai và là một biện pháp hữu hiệu nhằm giữ gìn và phát huy bản sắc văn hoá dân tộc trong thời kỳ hội nhập, phục vụ thiết thực cho sự phát triển kinh tế - xã hội và an ninh quốc phòng địa phương./.

 Đặng Quang Khanh

Lần cập nhật cuối ( Thứ ba, 19 Tháng 1 2010 01:52 )  

LyTuTrong

sang to k thut

Liên kết web



Số lượt truy cập

mod_vvisit_countermod_vvisit_countermod_vvisit_countermod_vvisit_countermod_vvisit_countermod_vvisit_counter

Đăng nhập




Thông báo

DT Quy ché mot cua dtu

caicachthutuchanhchinh

Danh sach tro choi G1

Du thao QC BCD UDCNTT

cuocthiupu43


Sở Thông tin và Truyền thông Gia Lai
Copyright© 2014 Sở Thông tin và Truyền thông Gia Lai
Địa chỉ: 17 Trần Hưng Đạo, Pleiku, Gia Lai. Điện thoại: (059) 3717564. Fax: (059) 3717564. Email: sogialai@mic.gov.vn
Chịu trách nhiệm chính: Ông Trần Ngọc Nhung - Phó Giám đốc Sở.
Giấy phép số: 186/GP-TTĐT cấp ngày 19/10/2011 của Bộ Thông tin và Truyền thông.